Palmiye türleri

Palmiye nasıl bir bitkidir

Palmiyeler tek çenekli bitkilerdir; en yakın akrabaları meşe ya da çam değil, buğdaygiller ve muzgillerdir. Gövdeleri teknik olarak odun sayılmaz. Kambiyum tabakası bulunmadığı için gövde yıllar içinde kalınlaşmaz ve kesitinde yıllık halka görülmez. Boyuna uzama, gövdenin en tepesindeki tek bir büyüme noktasından, apikal meristemden gerçekleşir.

Bu yapı, palmiyeyi hem çok dayanıklı hem de çok kırılgan yapar. Dayanıklıdır, çünkü esnek gövde şiddetli rüzgârda kırılmak yerine eğilir. Kırılgandır, çünkü tepe tomurcuğu tek noktadır: orada oluşan bir zarar, bitkinin tamamını kaybettirir. Çok gövdeli türlerde (örneğin Chamaerops humilis) dipten yeni sürgün geldiği için bu risk paylaşılmış olur.

Yaprağa göre ilk ayrım

Bir palmiyeyi tanımanın en hızlı yolu yaprağına bakmaktır. İki temel biçim vardır ve ikisinin arasında bir geçiş biçimi bulunur.

Bu ayrım yapıldıktan sonra ikinci adım gövdedir: lifli bir örtü var mı, eski yaprak dipleri gövdede kalmış mı, yoksa yüzey düz ve halkalı mı. Üçüncü adım ise boy ve gövde sayısıdır. Üç adım, sahada karşılaşılan palmiyelerin büyük çoğunluğunu cins düzeyinde yerine oturtur.

Türkiye peyzajında en sık görülen cinsler

Aşağıdaki cinsler, ülkenin kıyı şeridindeki park, cadde ve bahçe düzenlemelerinde düzenli olarak kullanılır. Hiçbiri Türkiye'ye doğal değildir; hepsi peyzaj bitkisi olarak getirilmiştir.

• Phoenix (hurma palmiyeleri): pinnat yapraklı, yaprağın taban kısmındaki yaprakçıklar sert dikenlere dönüşmüştür. Cinsin ayrıntılı sayfası türleri karşılaştırır.
• Washingtonia: kostapalmat yapraklı, hızlı büyüyen, çok uzun boylanabilen iki türü vardır.
• Trachycarpus: gövdesi kalın lif örtüsüyle kaplı, yavaş büyüyen, soğuğa en dayanıklı yaygın palmiyelerden biri.
• Chamaerops: Batı Akdeniz kökenli, genellikle çok gövdeli ve alçak kalan tek Avrupa palmiyesi.
• Butia: mavimsi yeşil, geriye kıvrık pinnat yapraklarıyla tanınır; Güney Amerika kökenlidir.

Bu beş cinsin ilk üçü, yelpaze palmiyeleri sayfasında ve hurma palmiyeleri sayfasında ayrı ayrı ele alınır.

Türkiye'nin doğal palmiyesi

Phoenix theophrasti, Datça hurması olarak da bilinen ve Türkiye'de doğal yayılış gösteren tek palmiye türüdür. Muğla'da Datça ve Bozburun yarımadalarındaki dere ağızlarında ve nemli kayalık koylarda, kümeler halinde bulunur. Türün asıl yayılış merkezi Girit'tir; Anadolu popülasyonları bu nedenle uzun süre ayrı değerlendirilmiştir.

Tür genellikle çok gövdelidir, Phoenix dactylifera'ya kıyasla daha kısa ve daha çalımsıdır, meyveleri küçük ve etsiz olduğu için ekonomik değeri yoktur. Popülasyonlar sınırlı bir alanda yoğunlaştığı için tür koruma altındadır ve doğadan sökümü söz konusu değildir.