Sararmış bir palmiye yaprağı tek başına hiçbir şey söylemez. Söyleyen şey, sararmanın hangi yaprakta başladığıdır. Yaşlı yapraklarda başlayan eksiklikler ile yeni çıkan yaprakta başlayanlar tamamen farklı elementlere işaret eder, farklı aciliyet taşır ve farklı müdahale ister.
Tek kural: hangi yaprakta başlıyor
Bitki besin elementleri iki gruba ayrılır. Hareketli elementler, eksiklik durumunda yaşlı yapraklardan sökülüp yeni büyümeye taşınır; bu yüzden belirtiler önce en yaşlı yapraklarda görülür. Potasyum ve magnezyum bu gruptadır. Hareketsiz elementler ise yaprağa bir kez yerleştikten sonra taşınamaz; eksiklik durumunda yaşlı yapraklar sağlam kalır ve belirti yalnızca yeni çıkan yaprakta ortaya çıkar. Manganez ve demir bu gruptadır.
Bu ayrım, teşhisi ikiye böler ve pratikte şu anlama gelir: tacın altındaki yapraklar bozuk, tepesi sağlamsa sorun hareketli bir elementtedir ve genellikle acil değildir. Tepedeki yeni yaprak bozuk çıkıyorsa sorun hareketsiz bir elementtedir ve bu, tepe tomurcuğuna yakın olduğu için ciddiye alınması gereken bir durumdur.
Dört eksikliğin karşılaştırması
| Element | Nerede görünür | Belirti | Geri dönüş |
|---|---|---|---|
| Potasyum | En yaşlı yapraklar | Işığa tutulduğunda saydam görünen sarı turuncu benekler, yaprakçık uçlarında kuruma ve kıvrılma | Zarar görmüş yaprak düzelmez, yeni yapraklar düzelir |
| Magnezyum | En yaşlı yapraklar | Yaprakçık kenarları boyunca geniş limon sarısı bant, orta kısım yeşil kalır | Görünüm sorunu, bitki için tehlikeli değil |
| Manganez | Yeni çıkan yaprak | Yeni yaprak küçük, sarımsı ve kıvrık çıkar, yaprakçıklar buruşuk görünür | Erken müdahalede hızlı, geç kalındığında tomurcuk ölür |
| Demir | Yeni çıkan yaprak | Yaprak bütünüyle soluk yeşil ya da sarı, damarlar hafifçe daha yeşil | Genellikle toprak koşulu düzeltilince geri döner |
Potasyum: en yaygın ve en yanlış anlaşılan
Potasyum eksikliği, peyzajda yetiştirilen palmiyelerde açık ara en sık rastlanan beslenme sorunudur. Belirtiler en yaşlı yapraklarda başlar, taç boyunca yukarı doğru ilerler ve ileri aşamada yeni çıkan yapraklar da küçülür, gövde incelir.
Buradaki asıl tuzak, belirtinin görüldüğü yaprağın kesilmesidir. Potasyum hareketli bir elementtir: bitki, yeni yaprağını kurmak için ihtiyaç duyduğu potasyumu tam da o çirkin görünen yaşlı yapraklardan çeker. O yaprakları kesmek, bitkiyi elindeki son kaynaktan mahrum bırakır ve düşüşü hızlandırır. Belirtili yapraklar, tamamen kuruyana kadar bitkinin üzerinde kalmalıdır.
Neden düzeltmesi bu kadar uzun sürer
Zarar görmüş bir yaprak asla eski haline dönmez. Düzelme, yalnızca yeni çıkan yapraklarda görülür. Bir palmiye yılda sınırlı sayıda yaprak ürettiği için tacın tamamının yenilenmesi iki ila üç yıl alabilir. Gübrelemenin sonucu bu nedenle mevsim içinde değil, yıllar içinde okunur.
Düzeltmede yavaş salınımlı formların tercih edilmesinin nedeni de budur. Suda hızla çözünen bir potasyum kaynağı, kumlu topraklarda birkaç sulamada yıkanıp gider. Ayrıca yalnızca potasyum verilmesi magnezyum eksikliğini tetikleyebildiği için, ikisinin birlikte dengelenmesi önerilir. Palmiyeler için yaygın olarak önerilen gübre bileşimi, azot, fosfor, potasyum ve magnezyumu 8-2-12 artı 4 magnezyum oranına yakın tutan ve mikro elementleri de içeren yavaş salınımlı bir karışımdır.
Uygulama gövde dibine değil, tacın izdüşümünü kapsayacak biçimde geniş bir alana yapılır: emici kökler gövdenin hemen yanında değil, çevreye yayılmış durumdadır.
Manganez: acil olan tek eksiklik
Manganez eksikliği, listedeki tek gerçek acil durumdur. Belirti yeni çıkan yaprakta ortaya çıkar: yaprak normal boyutuna ulaşamaz, yaprakçıklar sararır, uçları kurur ve buruşuk bir görünüm alır. Halk arasında kıvırcık tepe denen bu tablo ilerlediğinde tepe tomurcuğu ölür, tek gövdeli türlerde de bitki kurtarılamaz.
Eksiklik çoğu zaman toprakta manganez bulunmamasından değil, alınamamasından kaynaklanır. Yüksek pH, yani kireçli topraklar manganezin çözünürlüğünü düşürür. Türkiye'nin Akdeniz kıyı kuşağındaki toprakların önemli bir bölümü kireçlidir; bu yüzden belirti, gübre verilmemiş bahçelerden çok, gübre verildiği halde element alınamayan bahçelerde görülür. Soğuk ve ıslak toprak da alımı geçici olarak düşürür, bu nedenle belirtiler ilkbahar başında belirginleşebilir.
Yaşlı yapraktaki bozukluk sabır ister, yeni yapraktaki bozukluk acele ister.
Teşhis kuralı
Sulama düzeni ve toprak
Palmiyelerin çoğu kuraklığa, sürekli ıslak kalmaya olduğundan çok daha iyi dayanır. Bu yüzden sulamada aranan şey miktar değil, düzendir: seyrek ama derin sulama kökleri aşağı yönlendirir, sık ve yüzeysel sulama ise kökleri yüzeyde tutar ve bitkiyi ilk kurak dönemde savunmasız bırakır.
Yeni dikilmiş bir bitki bu kuralın dışındadır. Kök sistemi baştan kurulduğu için ilk aylarda sık ve düzenli sulama gerekir; bu dönem geçtikten sonra aralık kademeli olarak açılır.
- Drenaj her şeyden önce gelir. Su tutan ağır toprakta kök çürüklüğü, kuraklıktan çok daha hızlı sonuç verir.
- Malç faydalıdır, ama gövdeye değmemelidir. Gövde dibine yığılan malç, kapanmayan bir gövdeyi sürekli nemli tutar.
- Yeni dikilen bitkiye ağır gübreleme yapılmaz. Kök sistemi kurulmadan verilen yüksek dozdaki tuzlar kökü yakar.
- Çim gübresi palmiyenin altına gelmemelidir. Azot ağırlıklı çim gübreleri potasyum dengesini bozar ve eksikliği derinleştirir.
Akılda kalması gerekenler
- Belirti yaşlı yapraktaysa potasyum ya da magnezyum, yeni yapraktaysa manganez ya da demir düşünülür.
- Potasyum eksikliği gösteren yapraklar kesilmez, kuruyana kadar bırakılır.
- Kıvrık ve küçük çıkan yeni yaprak, tepe tomurcuğunu tehdit eden tek beslenme sorunudur.
- Gübre gövde dibine değil, tacın izdüşümüne yayılır.
Devamı
Beslenme sorunları ile zararlı zararı sahada sık karıştırılır: ikisi de yaprakta bozulma yapar. Ayrım noktası, bozulmanın simetrik olup olmadığıdır ve bu, zararlılar bölümünün konusudur.